BiH je sve manje samo usputna stanica, a sve više važna karika u balkanskom lancu ilegalnog prebacivanja migranata prema Evropskoj uniji. Posljednji slučajevi pokazuju da u organizaciji ovih aktivnosti sve veću ulogu imaju strani državljani povezani sa međunarodnim kriminalnim mrežama.
Nedavna hapšenja državljana Gruzije i Turske kod Livna i Gruda samo su posljednji u nizu slučajeva koji su obilježili ovu godinu. Zajedničko im je da grupe koje stoje iza ilegalnih prelazaka djeluju preko granica, koriste razrađene rute i teritoriju BiH koriste kao tranzitni koridor prema zemljama Evropske unije.
Pripadnici Granične policije BiH u dvije odvojene akcije na području Livna i Gruda uhapsili su četvoricu stranih državljana, dvojicu iz Gruzije i dvojicu iz Turske, zbog sumnje da su učestvovali u ilegalnom prebacivanju migranata. Kod Livna su uhapšena dva državljanina Gruzije nakon što je u džipu njemačkih registarskih oznaka otkriveno pet stranih državljana. Četiri osobe nisu posjedovale identifikacione dokumente, ali su navele da dolaze iz Bangladeša i Pakistana, dok je peta osoba bila državljanin Turske.
Obrazac
Samo nekoliko dana ranije, zajednička patrola pripadnika Jedinice granične policije Gorica i hrvatske Granične policije spriječila je ilegalni transport sedam državljana Turske na području Gruda. Zbog sumnje da su organizovali njihovo prebacivanje uhapšena su dvojica državljana Turske. Migranti su prevoženi u dva vozila sa registarskim oznakama BiH. O oba slučaja obaviješten je tužilac Tužilaštva BiH, dok su strani državljani predati u dalju nadležnost Službi za poslove sa strancima BiH. Iz ove službe za “Glas Srpske” ističu da se i najnoviji slučajevi uklapaju u obrazac koji je primjetan tokom cijele godine.
Pravci nezakonitog kretanja migranata, kako navode, kontinuirano se mijenjaju i prilagođavaju okolnostima na terenu. Nezakoniti ulasci najčešće se bilježe na istočnoj granici BiH, dok su pokušaji nezakonitog izlaska uglavnom usmjereni prema Hrvatskoj i spoljnoj granici Evropske unije.
Ilegalno prebacivanje migranata sve manje liči na djelovanje pojedinaca koji povremeno prevoze ljude preko granice, a sve više na organizovan sistem u kojem različiti učesnici imaju jasno podijeljene uloge.
Među osumnjičenima se sve češće pojavljuju strani državljani, prije svega iz Turske i Gruzije, ali i Avganistana. Istovremeno, među migrantima prema kojima postupaju domaće institucije najzastupljeniji su državljani Avganistana, Sirije i Pakistana, dok su u posljednjim akcijama zatečeni i državljani Bangladeša, Turske, Kine i drugih zemalja. U takvim mrežama jedni obezbjeđuju kontakte i povezuju učesnike, drugi pronalaze vozače i rute, dok su treći zaduženi za privremeni smještaj i prebacivanje ljudi do granice.
Za razliku od ranijih slučajeva velikih grupa migranata koje su se kretale pješke, sadašnji model sve više se zasniva na manjim grupama i korišćenju privatnih vozila. Takav način rada omogućava organizatorima da se lakše prilagode policijskim kontrolama, brže mijenjaju pravce kretanja i smanje rizik od otkrivanja.
Iza ovakvog načina rada stoji i značajan finansijski interes. Ilegalni transport migranata postao je jedan od unosnijih oblika organizovanog kriminala, jer pojedini migranti za put od polaznih zemalja do Evropske unije plaćaju više hiljada evra. Upravo veliki novac koji se obrće u ovom poslu omogućava kriminalnim grupama da održavaju mrežu kontakata, angažuju vozače, obezbjeđuju smještaj i stalno mijenjaju rute.
Akcije i logistika
Da se radi o širem obrascu, pokazuje i niz drugih akcija tokom ove godine. Početkom marta kod Posušja je uhapšen državljanin BiH koji je prevozio devet migranata iz Turske i Kine. Krajem maja na području Gradiške uhapšena su dvojica državljana BiH zbog sumnje da su prebacivali 15 migranata iz Bangladeša i Pakistana, dok je u odvojenoj istrazi oduzeto 64 pasoša i druga dokumenta za koja se sumnja da su korišćena u organizovanom prebacivanju ljudi. Jedan od većih slučajeva zabilježen je krajem juna kod Trebinja, kada je uhapšen državljanin Turske koji je u kombiju pokušao da prokrijumčari 22 državljanina Bangladeša.
Važan dio logistike krijumčarskih mreža postali su i takozvani „divlji hoteli“, ilegalni smještajni punktovi u kojima migranti borave do organizovanja pokušaja prelaska granice. Prema podacima Službe za poslove sa strancima, najčešće je riječ o napuštenim kućama i stambenim objektima koje migranti ili organizovane kriminalne grupe privremeno pretvaraju u mjesta za boravak.
U pojedinim slučajevima vlasnici ne borave u BiH ili godinama ne koriste svoje nekretnine, pa nepoznata ili posrednička lica takve objekte nezakonito ustupaju ili iznajmljuju migrantima. Organizatori krijumčarenja zatim ih opremaju improvizovanim ležajevima i koriste kao privremene smještajne kapacitete, pri čemu migranti plaćaju boravak do nastavka puta.
Iz Službe navode da se vlasništvo nad ovakvim objektima utvrđuje u saradnji sa drugim policijskim agencijama, nakon čega se protiv vlasnika ili lica koja su omogućila nezakonit boravak preduzimaju zakonom propisane mjere.
Po otkrivanju ovakvih lokacija migranti se premještaju u privremene prihvatne centre ili, kada su ispunjeni zakonski uslovi, u Imigracioni centar. Ističu i da je fluktuacija korisnika izuzetno velika, jer se migranti u ovim objektima zadržavaju tek nekoliko dana, nakon čega na njihovo mjesto dolaze nove grupe. Ilegalni smještaji najčešće se nalaze u urbanim sredinama, gdje je njihovo funkcionisanje lakše prikriti.
Nedavna akcija na području Ilidže, u kojoj su otkrivena 42 migranta, pokazala je upravo kako funkcionišu ovakvi punktovi. Među zatečenim licima bili su državljani Bangladeša, Pakistana i Nepala, koji su u BiH ilegalno ušli iz pravca Crne Gore, dok su istovremeno identifikovana i lica za koja postoji sumnja da su učestvovala u organizaciji njihovog prebacivanja.
Pored transporta i smještaja, kriminalne grupe sve više koriste digitalne platforme za komunikaciju i koordinaciju kretanja. U Službi za poslove sa strancima ističu da i među migrantskom populacijom postoji dobro organizovana neformalna mreža putem koje se razmjenjuju informacije o rutama kretanja, krijumčarskim kanalima i lokacijama ilegalnih smještaja, što dodatno otežava njihovo otkrivanje. U održavanju ovakvih mreža, pored stranih državljana, učestvuju i pojedini državljani BiH.
Iz Službe za poslove sa strancima ističu da ne raspolažu pouzdanim podacima o visini naknada koje krijumčari naplaćuju migrantima, jer se iznosi razlikuju zavisno od rute, načina transporta i drugih okolnosti, a konkretni podaci utvrđuju se u policijskim i tužilačkim istragama. Naglašavaju i da pojačavaju operativne aktivnosti, provode ciljane kontrole i, u saradnji sa drugim policijskim i bezbjednosnim agencijama, otkrivaju ilegalne smještaje, krijumčarske mreže i lica koja omogućavaju nezakonit boravak stranih državljana u BiH, piše “Glas“.
Svi ovi slučajevi pokazuju da ilegalno prebacivanje migranata preko BiH više nije pitanje pojedinačnih pokušaja prelaska granice, već dobro organizovanog sistema u kojem se prepliću međunarodne kriminalne mreže, transportni kanali, ilegalni smještajni punktovi i lokalna logistička podrška. Zapadna Hercegovina posebno se izdvaja kao jedna od ključnih tranzitnih zona zbog blizine granice sa Hrvatskom i Evropskom unijom, ali se, kako upozoravaju nadležne institucije, krijumčarske rute stalno mijenjaju, prilagođavajući se pojačanim kontrolama i nastojeći da održe jedan od najisplativijih oblika organizovanog kriminala.
Uhodana šema
Dobro organizovana kriminalna mreža nedavno je otkrivena na području Pirota. Pripadnici ove grupe sumnjiče se da su krijumčarili migrante iz Turske preko Bugarske i Srbije ka zapadnoj Evropi. Najčešće su krijumčareni državljani Avganistana. Migranti su iz Turske stizali u Bugarsku, odakle su upućivani ka granici sa Srbijom. Nakon što bi je samostalno prešli, na unaprijed dogovorenim GPS koordinatama preuzimali su ih članovi mreže, obezbjeđivali privremeni smještaj i organizovali nastavak puta. Za prevoz do Beograda naplaćivano je oko 1.000 evra po osobi, dok je transport do srpsko-mađarske granice koštao još 300 evra. Većina uplata obavljana je putem havala sistema.
Rute kretanja
Nadležni iz Službe za poslove sa strancima navode da je BiH samo jedna karika u širem zapadnobalkanskom lancu koji povezuje zemlje porijekla migranata sa tržištem Evropske unije. Kako su istakli, rute koje vode preko Turske, Grčke, Sjeverne Makedonije, Srbije, BiH i Hrvatske kao spoljne granice EU mijenjaju se u zavisnosti od pritiska policijskih službi, ali cilj ostaje isti – dolazak do prostora Unije.
